پیش از این نوشتم که به دلایل گوناگونی با نامزد شدن خاتمی در انتخابات آینده ریاست جمهوری مخالفم. البته معتقدم اگر خاتمی کاندیدا شود، نه به راحتی می­توان صلاحیتش را رد کرد و نه به آسانی می­توان در پیروزی­اش تردید نمود (برخلاف نظر برخی از مخالفان حضور خاتمی که در این دو مورد چون و چرا می­کنند). با این حال، دلیل اصلی مخالفت من این است که ورود خاتمی، اگر به هدف پیش بردن آرمان­های جریان اصلاحی است، ساختار سیاسی و شرایط اقتصادی و نابسامانی­های بنیادین کشور، امکان این امر را فراهم نخواهد کرد و فضا برای خاتمی در این زمینه، اگر از دوران ریاست جمهوری­اش بسته­تر نباشد، گشوده­تر نخواهد بود. اما اگر ورود او برای نجات کشور از وضعیت بحرانی موجود است، این توفیق هنگامی اتفاق خواهد افتاد که در لایه­های بالای نظام نیز چنین ضرورتی حس شود و پالس­های مثبتی را برای حضور مجدد خاتمی بتوان مشاهده کرد. در غیر این صورت، حضور خاتمی به دلیل تنش­ها و جبهه­گیری­هایی که به وجود خواهد آورد، کشور را در بحران­های تازه­تری فرو خواهد برد.

حال سؤال این است که اگر خاتمی نه، پس که؟ آیا کس دیگری هست که بتوان جبهه­ی اصلاحات را در حمایت از او متقاعد کرد و در عین حال حضورش تبعات منفی حضور خاتمی را نداشته باشد؟ به گمان من، جریان اصلاحات به دو شیوه و با دو رویکرد می­تواند وارد کارزار انتخابات ریاست جمهوری شود. یک رویکرد، که من آن را «رویکرد سلبی» نام می­نهم، این است که جریان اصلاحی با تمام هویت و مطالباتش و بدون ملاحظه­ی حساسیت­های جناح اقتدارگرا وارد صحنه شود و هدفش از این حضور، نه ورود به حاکمیت، بلکه استفاده از فضای انتخاباتی برای بازگویی آرمان­های اصیل جنبش اصلاحات و نقد بی­پرده­ی حاکمیت و بازسازی اعتبار اجتماعی خود باشد. در این صورت، بهترین گزینه برای کاندیداتوری عبدالله نوری است. نوری کسی است که از یک سو به دلیل نزدیکی و پیوندهایی که با امام خمینی داشته است، مورد اعتماد و احترام خط امامی­هاست، از طرف دیگر، به سبب گرایش­های فرهنگی و اقتصادی­اش، علاقه و حمایت طیف تکنوکراتی چون کارگزاران سازندگی را با خود دارد، و از دیگر سو، به سبب پایداری­اش در دفاع از توسعه­ی سیاسی و دفاعیه­ی تاریخی­اش در دادگاه، حمایت جدی اصلاح­طلبان پیشرو و طیف روشنفکر و دانشگاهی را به همراه دارد. به همین دلیل، می­تواند پس از سال­ها سکوت، به عنوان نماد و نمود تمام مطالبات جریان اصلاحی، قدم در صحنه بگذارد و چندین ماه، فضای کشور را دوباره تحت تأثیر موج اصلاح­طلبی قرار دهد و پس از حذف حتمی­اش از گردونه­ی انتخابات، اعتبار و اعتماد و سرمایه­ای تازه را در اختیار جریان اصلاحی بگذارد و خود نیز به عنوان یکی از راهبران مؤثر این جریان، حرکتی تشکیلاتی، ریشه­دار و نهادین را آغاز کند.

اما رویکرد دوم که من آن را «رویکرد ایجابی» نام می­گذارم، این است که اصلاح­طلبان به هر دلیلی بخواهند در مدیریت کشور صاحب نقش باشند و مشارکت در فرایند مدیریتی نظام را بر کسب اعتبار و سرمایه­ی اجتماعی ترجیح دهند. این رویکرد نیز البته دلایل قابل توجه و تأمل­برانگیزی دارد و به راحتی نمی­توان صاحبان چنین نگاهی را به فرصت­طلبی، قدرت­طلبی و تظاهر به اصلاح­طلبی متهم ساخت. به هرحال اگر اصلاح­طلبان به چنین تصمیمی برسند، به عقیده­ی من، بهترین گزینه برای نمایندگی این رویکرد در کارزار انتخاباتی، حسن روحانی است. روحانی کسی است که مارک و لیبل اصلاح­طلبی ندارد و حساسیت چندانی را در سطوح بالای حاکمیت ایجاد نمی­کند؛ با رهبری، نمایندگان کنونی مجلس، رئیس کنونی قوه قضائیه و به ویژه با رئیس مجمع تشخیص مصلحت و رئیس مجلس خبرگان رابطه­ی گرمی دارد و نفوذ و قدرت مانورش به مراتب بیشتر از خاتمی است؛ چون عضو جامعه­ی روحانیت است و دوستی نزدیکی با بسیاری از چهره­های شاخص راست سنتی دارد، می­تواند حمایت آنها را جلب و یا دست کم جبهه­بندی جدیدی را در میان آنها ایجاد کند که در هر دو صورت به نفع جریان اصلاحی است؛ چه در زمینه­ی مدیریت داخلی کشور و چه در دیپلماسی خارجی، نگاهی عقلانی دارد و همین حد از عقلانیت برای خروج کشور از بحران فعلی کافی است؛ در عین حالی که پایگاه سیاسی­اش محافظه­کاری است، به دلیل رابطه­ی نزدیکی که با اصلاح­طلبان دارد، می­تواند تا حدود زیادی تقاضاهای مشارکت آنها در مدیریت کشور را پاسخ دهد؛ به لحاظ پرستیژ ظاهری و فن بیان نیز جاذبه­هایی مشابه با خاتمی دارد و می­تواند آن دسته از شهروندانی را نیز که به این مسائل اهمیت می­دهند، جلب کند؛ و در نهایت اینکه اگر به هر دلیلی، در انتخابات شکست بخورد، شکستش به معنای شکست اصلاح­طلبی نیست و فضای سنگینی برای اصلاح­طلبان ایجاد نمی­کند. می­ماند امکان رأی­آوری­اش که به عقیده­ی من، اگر سرمایه­گذاری و اجماع خوبی صورت بگیرد، با توجه به روند رو به صعود نارضایتی از دولت احمدی­نژاد و تعدد احتمالی کاندیداهای محافظه­کار در صورت نیامدن خاتمی، و احتمال کمتر سازماندهی تقلب انتخاباتی گسترده در مورد او، می­توان امیدوار بود که کرسی ریاست جمهوری را از آن خود کند.